Sözleşmeli Subaylar için Türk Silahlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay Ve Astsubaylar Hakkında Kanunun 7.maddesinde belirtilmiştir. Şöyle ki; "Sözleşmeli subaylardan yönetmelikte belirtilen şartları taşıyanlar, talepleri halinde muvazzaf subaylığa geçirilebilirler. Muvazzaf subaylığa geçiş için, Türk Silâhlı Kuvvetlerindeki yedinci fiilî hizmet yılı başından itibaren onikinci fiilî hizmet yılının bitimine kadar başvuru yapılabilir. Bu şekilde muvazzaf subaylığa geçirilenler; subay nasbedildikleri tarihten başlamak üzere onbeş yıl hizmet etmedikçe istifa edemezler."
Sözleşmeli Astsubaylar için ise aynı kanunun 11’inci maddesinde izah edildiği gibi; " Sözleşmeli astsubaylardan yönetmelikte belirtilen şartları taşıyanlar, talepleri halinde muvazzaf astsubaylığa geçirilebilirler. Muvazzaf astsubaylığa geçiş için, Türk Silâhlı Kuvvetlerindeki dördüncü fiilî hizmet yılı başından itibaren onikinci fiilî hizmet yılının bitimine kadar başvuru yapılabilir. Bu şekilde muvazzaf astsubaylığa geçirilenler; astsubay nasbedildikleri tarihten başlamak üzere onbeş yıl hizmet etmedikçe istifa edemezler… Muvazzaf astsubaylığa geçirileceklerde, 27.7.1967 tarihli ve 926 sayılı Kanunun 68 inci maddesindeki yaş ile ilgili hükümler uygulanmaz. Sözleşmeli astsubaylardan muvazzaf astsubaylığa geçirilenler hakkında muvazzaf astsubayların tâbi olduğu ilgili mevzuat hükümleri uygulanır." Görüleceği üzere ilgili kanun maddesinde fiili hizmet zorunluluğundan bahisle genel kriterler belirlenmiştir.
4678 s. kanunun 25. maddesinde bu durum açıklanmıştır. Şöyle ki; “Sözleşmeli subay ve astsubay adayları ile sözleşmeli subay ve astsubaylarda aranacak nitelikler, sağlık koşulları, alınacakları sınıf ve branşlar, duyuru, müracaat şekli ve zamanı, müracaatların kabul edilmesi, sözleşmenin yapılması, sözleşme süreleri, sözleşmenin feshedilmesi, görevde başarısız olma ve kendilerinden istifade edilmeme halleri ve bunlara yapılacak işlemler, sözleşmenin uzatılmasında uygulanacak esaslar, sınav, öğretim ve eğitimin esas, şekil ve süreleri, kıt’a, karargâh, kurum ve idarî işlerde görevlendirilmeleri, izin, ayırma, atamalar, yer değiştirmeler, astlık-üstlük münasebetleri, sicil işlemlerine ilişkin usul ve esaslar, muvazzaf subay veya astsubay statüsüne geçirilecekler için uygulanacak usul ve esaslar, sözleşme yapmaya yetkili makamlar, meslek içi eğitim ve ihtisas kurslarının süresi ve şekli, giyim, kuşam ve istihkaklarının verilme usulü, sağlık işlemleri, Türk Silâhlı Kuvvetlerinden ilişiği kesilenlerin kendilerine yapılan eğitim, öğrenim ve yetiştirme masraflarının geri ödeme esasları ile diğer hususlar, bu Kanunun yürürlüğe girmesini takip eden altı ay içerisinde Millî Savunma Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığınca müştereken çıkarılacak bir yönetmelikte gösterilir.” Kanun metninden anlaşılacağı üzere muvazzaf subay veya astsubay statüsüne geçirilecekler hakkında uygulanacak usul ve esasların bir yönetmelik ile düzene bağlanarak idari işlemler tesis edilmesini emredici kılmıştır. Bu nedenle muvazzaflık sınavına uygulanacak usul ve esaslar yönetmelik hükümleriyle düzenlenmelidir. Bir başka ifadeyle sözleşmeli subay/astsubaylıktan muvazzaflığa geçmek isteyen tüm personele uygulanacak sınavlara ilişkin genel hükümleri içeren hususların, Yönetmelik yerine "Bakanlık Oluru" şeklindeki işlemlerle kurala bağlanması, Yönergeye göre işlem yapılması hukuka aykırı olacaktır.
Sözleşmeli Subay ve Astsubay Yönetmeliğinin 8.maddesinde Muvazzaf Subaylığa Geçme şartları düzenlenmiştir.
Muvazzaf subaylığa geçişle ilgili şartlar şunlardır: a) Muvazzaf subaylığa geçme şartları;
1) Yedinci fiili hizmet yılına başlamış veya on ikinci fiili hizmet yılını bitirmemiş olmak,
2) Muvazzaf subaylığa geçmek istediğini belirten dilekçe ile ilk amirine müracaat etmek,
3) Başvurduğu yıla kadar almış olduğu sicil notlarının ortalaması, sicil tam notunun %90 veya daha fazlası olmak,
4) Muvazzaf subaylığa geçmesinin uygun olduğu sıralısicilamirlerince düzenlenecek nitelik belgesi (EK-C) ile belirlenmiş olmak,
5) (Değişik:RG-13/6/2018-30450) Kuvvet Komutanlıkları için ilgili Kuvvet Komutanlığının talep ve görüşleri esas alınarak Milli Savunma Bakanlığınca, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı için ise İçişleri Bakanlığınca belirlenecek esaslar dahilinde yapılacak mesleki sınavlarda başarılı olmak,
6) Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı insan gücü temin ve yetiştirme planlarında sınıf ve branşları için gösterilen kontenjan dahilinde olmak.
b) Muvazzaf subaylığa geçirilmeye engel haller;
1) Sözleşmeli subaylığa nasıp tarihinden itibaren disiplin mahkemeleri tarafından toplam olarak 21 gün veya daha fazla oda hapsi veya göz hapsi cezası ile cezalandırılanlar,
2) Sözleşmeli subaylığa nasıp tarihinden itibaren disiplin amirlerince toplam olarak 21 günden fazla oda hapsi veya göz hapsi cezası ile cezalandırılanlar,
3) Sıralı üç sicilamirinden en az ikisi tarafından tutum ve davranışlarından dolayı, muvazzaf subaylığa geçirilmeye layık görülmeyerek haklarında olumlu nitelik belgesi verilmeyen sözleşmelisubaylar, muvazzaf subaylığa geçirilemezler.
Aynı yönetmeliğin 11’inci Maddesi ise Muvazzaf Astsubaylığa Geçme şartları düzenlenmiştir.
“Muvazzaf astsubaylığa geçiş ile ilgili şartlar şunlardır: a) Muvazzaf astsubaylığa geçme şartları;
1) Dördüncü fiili hizmet yılına başlamış veya on ikinci fiili hizmet yılını bitirmemiş olmak,
2) Muvazzaf astsubaylığa geçmek istediğini belirten dilekçe ile ilk amirine müracaat etmek,
3) Başvurduğu yıla kadar almış olduğu sicil notlarının ortalaması, sicil tam notunun %90 veya daha fazlası olmak,
4) Muvazzaf astsubaylığa geçmesinin uygun olduğu sıralı sicil amirlerince düzenlenecek nitelik belgesi (EK-C) ile belirlenmiş olmak,
5) (Değişik:RG-13/6/2018-30450) Kuvvet Komutanlıkları için ilgili Kuvvet Komutanlığının talep ve görüşleri esas alınarak Milli Savunma Bakanlığınca, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı için ise İçişleri Bakanlığınca belirlenecek esaslar dahilinde yapılacak mesleki sınavlarda başarılı olmak,
6) Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı insan gücü temin ve yetiştirme planlarında sınıf ve branşları için gösterilen kontenjan dahilinde olmak.
b) Muvazzaf astsubaylığa geçirilmeye engel haller;
1) Sözleşmeli astsubaylığa nasıp tarihinden itibaren disiplin mahkemeleri tarafından toplam olarak 21 gün veya daha fazla oda hapsi veya göz hapsi cezası ile cezalandırılanlar,
2) Sözleşmeli astsubaylığa nasıp tarihinden itibaren disiplin amirlerince toplam olarak 21 günden fazla oda hapsi veya göz hapsi cezası ile cezalandırılanlar,
3) Sıralı üç sicil amirinden en az ikisi tarafından tutum ve davranışlarından dolayı, muvazzaf astsubaylığa geçirilmeye layık görülmeyerek haklarında olumlu nitelik belgesi verilmeyen sözleşmeli astsubaylar, muvazzaf astsubaylığa geçirilemezler.” Bu şartların sağlanmasıyla beraber muvazzaf subay/astsubay olma yeterliliğine kavuşulmaktadır.
Anayasa'nın 125.maddesine göre idarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır. Bu nedenle yukarıda bahsi geçen kriterlerin sağlanmış olmasına rağmen hatalı ve hukuka aykırı idari işlemlere karşı idari yargıda iptal davası açılabilecektir.
Sözleşmeli Subay ve Astsubay Yönetmeliğinde muvazzaflığa geçmek için uygulanacak usul ve esaslara ilişkin olarak yapılan mesleki sınavlara karşı bir itiraz yolu düzenlenmediği görülmektedir. Fakat yukarıda da değinildiği üzere idari yargıda dava açılabilmektedir. Uygulamada mesleki sınavların sonuçları taraflara bizzat tebliğ edilmemekte, ilanen tebliğ yoluna gidilmektedir. Bu nedenle hak kayıplarının önüne geçme maksadıyla öğrenme tarihinden itibaren süresinde dava yoluna başvurulmalıdır.
Yazımızın konusunu ve emsal kararımızı oluşturan bu duruma karşı elbette idari dava açılabilmektedir. Yukarıda da özetlenmeye çalışıldığı üzere muvazzaf subay/astsubaylığa geçme kanun ve yönetmeliklerle düzenlenmiştir. Kanun bu konuda emredici hükümler ihtiva etmektedir. İlgili yönetmelik maddesinde kurumların mesleki sınavları yapması gerektiği ve adayların da bu sınavlardan başarılı olması gerektiğini belirtmiştir. Buradaki durum kurumların bu sınavları usul ve esaslarına uygun ihdas edip etmediği noktasında toplanmaktadır. İdareler bu gibi durumlarda şeklen hukuka aykırılık teşkil ettikleri gibi işin esasına girerek her somut olayda farklı hatalara da düşebilmektedirler. Kaldı ki günümüz itibariyle mesleki sınavlar; yazılı sınav, spor(FYDT) ve sözlü mülakat şeklinde gerçekleştirilmektedir. Bu aşamalarda dahi idare tarafından hata yapılabileceği ve yanlış değerlendirmede bulunabileceği izahtan varestedir. Bu nedenle de sözlü mülakat gibi denetlenmesi ve ölçülmesi daha zor kanaate dayalı bir değenlendirmede noksan idari işlem tesis edilebilmektedir. Her halde de bu işlemlere karşı iptal davası açılabilmektedir. Bu gibi durumlara maruz kalmamak ve yasal haklarınızı arama noktasında hukuki hizmet almak istediğiniz takdirde bizlerle iletişime geçebilirsiniz.
Konu Hakkında Örnek ve Faydalı Olması Amacıyla Tarafımızca Alınmış Sözlü Mülakatın İptali Davasında verilen Yürütmenin Durdurulması Kararını aşağıda sizlerle paylaşıyoruz.
